(φωτό Μαιος 2017,φωτογράφος Γρηγόρης Δάλλης)

Είναι ένας από τους πιο σημαντικούς ναούς στην Δυτική Μακεδονία.Ο Άγιος Δημήτριος στην Αιανή Κοζάνης. Μέρος ενός ευρύτερου βυζαντινού συνόλου μνημείων της περιοχής βρίσκεται στους πρόποδες του βουνού Μπούρινου. Επισκέψιμος και αξιομνημόνευτος από βυζαντινολόγους,ιστορικούς,γνώστες της τοπικής ιστορίας και μη.
Ελάχιστοι,ακόμα και οι κάτοικοι της περιοχής όμως δεν γνωρίζουν ότι πρόκειται για το καθολικό ενός παλιού μοναστηριού με άγνωστη ιστορία κτίσης.
Τρία χιλιόμετρα από το χωριό (την Αιανή),δυτικά,χτισμένος πάνω σ ένα λοφίσκο το καθολικό της άλλοτε μονής του Αγίου Δημητρίου.Ο πιο πολυφωτογραφημένος ναός στην περιοχή.
Πεντακόσια μέτρα δεξιά του Καθολικού του Αγίου Δημητρίου βρίσκεται ο ναός των Αγίων Αναργύρων ενώ 200 μέτρα αριστερά του σώζονται τα ερείπια του ναού του Αγίου Νέστορα.Η περιοχή των τριών εκκλησιών καλύπτεται με δένδρα δρυός και πρίνων.Ο δρόμος από το κέντρο του χωριού έως το μοναστήρι είναι αγροτικός σκυρόστρωτος.

Δεν είναι γνωστό πότε ιδρύθηκε η μονή του Αγίου Δημητρίου.Το καθολικό της χρονολογείται στα τέλη του 11ου αρχές του 12ου αιώνα.Ο Στ,Κυριακίδης χρονολογεί την ιστόρηση του καθολικού στα τέλη του 15ου αιώνα.
Η μονή πρέπει να ήταν ανδρώα όπως φαίνεται από τα ονόματα των μοναχών που σώζονται σε επιγραφή του ιερού βήματος:ΔΕΙCI ΤΟΥ ΔΟΥ/ΛΟΥ ΤΟΥ ΘΥ ΑΝΘΙ/ΜΕ ΜΩΝΑΧΟΥ/ΠΑΠΑΚΙΡΟΥ ΙΕΡΕΟC/CΑΜΟΥΗΛ ΜΩΝΑΧΟΥ/.
Η επιγραφή βρίσκεται ακριβώς κάτω από την παράσταση του Μελισμού. Καμιά άλλη γραπτή μαρτυρία δεν σώζεται γι αυτό το μοναστήρι. Μόνο η προφορική παράδοση κι αυτή όχι έντονη επιβεβαιώνει την ύπαρξή του καθώς και ίχνη θεμελίων που βρίσκονται στην νότια πλευρά του καθολικού.
Σύμφωνα με την προφορική μαρτυρία η μονή αυτή ιδρύθηκε από Αιανιώτες μοναχούς και είχε τοπικό χαρακτήρα.Οι προσφορές των πιστών πρέπει να ήταν πολλές και ποικίλες ώστε το μοναστήρι γρήγορα να γίνει πλούσιο σε κτήματα και ζώα.
Κάθε χρόνο στις 26 Οκτωβρίου τελείται πανηγυρική Θεία Λειτουργία στο καθολικό του Αγίου Δημητρίου όπου συμμετέχουν οι κάτοικοι του χωριού.Μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας συνήθιζαν ένα γλέντι με τη συνοδεία παραδοσιακών οργάνων.Οι νέοι χορεύουν με παραδοσιακές στολές κάτω από τα βλέμματα των γεροντότερων.

Το φοβερό μυστικό της Ιστορίας του Μοναστηριού της Αιανής…

Από την ίδρυση του μοναστηριού μέχρι και τα χρόνια της Τουρκοκρατίας καμιά πληροφορία δεν σώζεται σχετική με τη ζωή και την δράση των μοναχών που έζησαν σ αυτό! Σύμφωνα με μαρτυρίες γεροντότερων κατοίκων η μονή του Αγίου Δημητρίου καταστράφηκε από Κονιάρους Τούρκους του Ίσβορου (σημερινή Λευκόβρυση Κοζάνης).Αιτία της καταστροφής αυτής έγινε ένας μοναχός που πήγε να αλέσει τα γεννήματα του μοναστηριού στο μύλο της Μηλιάς,όπου άλεθαν Έλληνες και Τούρκοι Κονιάροι.
Την ώρα που ο μοναχός έριχνε το σιτάρι στο αμπάρι της μυλόπετρας έφθασε ένας Τούρκος Κονιάρος. Μόλις είδε τον μοναχό τον έσπρωξε για να πάρει την σειρά του με αποτέλεσμα να πέσει το σιτάρι και να σκορπίσει στο χώμα.Ο μοναχός μη αντέχοντας την προσβολή αλλά κι από εθνική αγανάκτηση άρπαξε ένα τσεκούρι που υπήρχε στο μύλο και τον σκότωσε.Αμέσως μετά την πράξη του επέστρεψε στο μοναστήρι και διηγήθηκε τα γεγονότα.Τότε οι μοναχοί αναστατώθηκαν φοβούμενοι την αντεκδίκηση των Τούρκων. Για το λόγο αυτό συγκέντρωσαν βιαστικά όσα κειμήλια και αντικείμενα του μοναστηριού μπορούσαν να μεταφερθούν και μαζί με τα κοπάδια της μονής έφυγαν για το μοναστήρι της Παναγιάς στο Ζιδάνι που βρίσκεται στην απέναντι όχθη του Αλιάκμονα. Οι κάτοικοι της Αιανής (τότε Κάλλιανης)πληροφορήθηκαν τα γεγονότα και περίμεναν την επίθεση των Τούρκων στα πρώτα υψώματα του χωριού όπου και τους απέκρουσαν.Οι Τούρκοι όμως έκαναν και δεύτερη επιδρομή,αυτή τη φορά εναντίον της μονής που είχε εγκαταλειφθεί ήδη από τους μοναχούς της.Για να ικανοποιήσουν την εκδικητική τους μανία κατεδάφισαν τον περίβολό της και έκαψαν τα κελιά της,γκρέμισαν τον νάρθηκα,μαζί με το βόριο και νότιο τμήμα τοίχο του καθολικού της. Η βαρβαρότητά τους κορυφώθηκε όταν με τα μαχαίρια τους έβγαλαν τα μάτια των Αγίων από τις τοιχογραφίες του ναού.Η καταστροφική τους μανία μεγάλωσε όταν δεν βρήκαν τίποτα αξιόλογο στο μοναστήρι γιατί ότι άφησαν οι μοναχοί σ αυτό το μετέφεραν οι Καλλιανιώτες στα σπίτια τους.Τότε για λόγους εκδίκησης του Κονιάροι κατέστρεψαν ολοσχερώς το ναό του Αγίου Νέστορος που βρίσκεται 200 μέτρα αριστερά του καθολικού της μονής.
Ο Μητροπολίτης Σερβίων Ιγνάτιος(1752-1785) μετά την διάλυση της μονής του Αγίου Δημητρίου όπως και των Αγίων Θεοδώρων -ανδρική μονή στα Σέρβια που δεν σώζεται σήμερα-ζήτησε ως προϊστάμενος να του παραδοθούν των μοναστηριών τα κειμήλια που φυλάγονταν από τους κληρικούς και τους λαϊκούς της περιοχής.Οι Καλλιανιώτες αρνήθηκαν να τα παραδώσουν γιατί θεωρούσαν το μοναστήρι δικό τους δημιούργημα.Η διένεξη που δημιουργήθηκε μεταξύ μητροπολίτη και λαϊκών ήταν πολύ σοβαρή.Για την λύση της διαμάχης αυτής παρενέβη το Πατριαρχείο, το οποίο με Συνοδική απόφαση όριζε να παραδοθεί η κινητή και ακίνητη περιουσία των μοναστηριών στην Μητρόπολη.Οι Αιανιώτες και οι Σερβιώτες αγνόησαν την Συνοδική απόφαση γι αυτό και το Πατριαρχείο έστειλε «επιτίμιον» με το οποίο αφόριζε τους κατοίκους της Αιανής και των Σερβίων. Το «επιτίμιον» εκδόθηκε τον Απρίλιο του 1775.
Από την χρονολογία της έκδοσης του Συνοδικού Γράμματος 1775, συνάγεται το συμπέρασμα ότι τα δύο μοναστήρια καταστράφηκαν ένα χρόνο νωρίτερα.Πιθανόν το 1774 ή και νωρίτερα.Μετά το επιτίμιο τα αντικείμενα του μοναστηριού του Αγίου Δημητρίου παραδόθηκαν στην Μητρόπολη.Οι κάτοικοι της Αιανής έπαψαν να ενδιαφέρονται πλέον για το μοναστήρι με αποτέλεσμα να καταστραφεί παντελώς.Σήμερα δεν απέμεινε τίποτα από το παλιό κτιριακό συγκρότημα παρά μόνο μερικά χαλάσματα που δύσκολα μαρτυρούν την ύπαρξή του.Το Καθολικό της μονής πάντως ξαναχτίστηκε(ρυθμός βασιλικής).Από την εξωτερική τοιχοδομία του ναού διατηρείται στην αρχική της μορφή μόνο η ανατολική και η δυτική πλευρά.Η αψίδα του Ιερού Βήματος,το ,μεσαίο κλίτος και η δυτική πλευρά του ναού έχουν θαυμάσια αρχιτεκτονική και δεν χρειάζεται να είσαι ειδικός για να καταλάβεις την ιδιαιτερότητά τους!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *